سیستەمی هەواگۆڕکێی مریشکخانە

سیستەمی هەواگۆڕکێی مریشکخانە
سیستەمی هەواگۆڕکێ بەشێکی گرنگ و جیانەکراوەی هۆڵەکانی مریشکخانەیە. ئەرکی هەواگۆڕکێ دابینکردنی هەوای تازەیە کە بۆ مانەوەی ژیانی پەلەوەر پێویستە. هەروەها هەواگۆڕکێی گونجاو یارمەتیی کەمکردنەوەی بەرچاوی پلەی گەرمی، شێ و پیسبوونی هەوا بۆ ئاستی گونجاوی جوجکە و باڵندەکان دەدات. بەکارهێنانی سیستەمی هەواگۆڕکێ لە مریشکخانەدا پێویست و زەروورییە؛ تەنانەت نەبوونی بۆ چەند کاتژمێرێکیش زیانی قەرەبوونەکراوە بە ڕەوەکە دەگەیەنێت و دەبێتە هۆی مردنیان. هەر ئەم سیستەمەیە کە ڕاگرتنی ژمارەیەکی زۆری باڵندە و پەلەوەر لە شوێنی داخراودا دەگونجێنێت. بۆیە کۆنترۆڵکردنی هۆکارە ژینگەییەکان وەک شێ، پلەی گەرمی، بڕی ئۆکسجین و گازی دووئۆکسیدی کاربۆن لە پەروەردەکردنی پەلەوەردا، چ لە مریشکخانەی نەریتی و چ پیشەسازی، لە ڕووی ئابوورییەوە زۆر گرنگە، چونکە تێچووی بینای زۆر گەورە، بەرهەمهێنان و کار کەم دەکاتەوە. سیستەمی هەواگۆڕکێی گونجاو گەرما، شێ، تۆز و بۆنی زیادەی هۆڵ لادەبات و لە هەمان کاتدا بەکتریای نەخۆشیهێنەری گوازراوە بە هەوا کەم دەکاتەوە. هەواگۆڕکێی گونجاوی هۆڵی پەلەوەر هونەرێکە، چونکە بارودۆخە گۆڕاوەکان بەردەوام دەگۆڕێن و پێداویستیی هەواگۆڕکێ بەپێی کاتی ڕۆژ، وەرز، پلەی گەرمی، شێ، با، تەمەنی باڵندەکان و چڕیی ژمارەیان جیاوازە. لە خوارەوە بنەما و جۆرەکانی هەواگۆڕکێ، هەوادانی هۆڵەکان لە زستان و هاوین، هەواگۆڕکێی تونێلی و کەمینە و بابەتی تر ڕوون دەکەینەوە.

بنەماکانی هەواگۆڕکێ
ئەگەر لە هۆڵێکی تەواو داخراوی مریشکداریدا هەوای تازە جێگۆڕکێ نەکات، چڕیی پێکهاتەکانی هەوا دەگۆڕێت. چڕیی گازە زیانبەخشەکانی وەک دووئۆکسیدی کاربۆن و ئەمۆنیا بۆ ئاستێکی قبووڵنەکراو زیاد دەبێت. سیستەمی هەواگۆڕکێ بە گۆڕینەوەی هەوای تازە لە هۆڵ، ئۆکسجینی پێویست بۆ تەندروستی و زیندوومانەوەی باڵندە دەهێنێتە ژوورەوە و گازە زیانبەخشەکان و بۆنە ناخۆشەکانی هەناسەدان و شیکردنەوەی پاشماوە دەردەکات. بۆ لابردنی شێی زیادەی بیناکە دەبێت سیستەمی هەواگۆڕکێ بەکاربهێنرێت. 

بەگشتی، بە مەبەستی:

دابینکردنی پلەی گەرمیی گونجاو
دابینکردنی شێ 
دابینکردنی ئۆکسجین و هەوای پێویستی باڵندەکان
دەرهێنانی گازە بۆگەن و زیانبەخشەکان لە هۆڵی مریشکداری

سیستەمەکانی هەواگۆڕکێ بەکاردێن. ئێمە لە پیشەسازیی بەرهەمهێنانی ئاریان بۆ سیستەمی هەواگۆڕکێ، هەواکێش، پەدی سێلولۆزی، تەم‌پەژێن و سیستەمی دەرچەکانی هەواگۆڕکێی تونێلی (شاتەر) پێشکەشی کڕیاران دەکەین.

گرنگی سیستەمەکانی هەواگۆڕکێ
گرنگیی دابینکردنی پلەی گەرمیی گونجاو لە مریشکخانەکاندا:
گرنگترین ئامانجی هەواگۆڕکێ لە مریشکداری کۆنترۆڵکردنی پلەی گەرمیی هۆڵە. باڵندەکان لە هەر قۆناغێکی گەشەدا پێویستیان بە مەودایەکی گونجاوی گەرمی هەیە بۆ ئەوەی وزەی ناو خۆراک بە باشترین کارایی بگۆڕن بۆ گەشە.

جۆری باڵندە
تەمەن (هەفتە)

پلەی گەرمیی هۆڵ (سەنتیگراد)

جوجەی مریشک

1

31–33

جوجەی مریشک

2

28–30

جوجەی مریشک

3

24–27

جوجەی مریشک

4

21–23

جوجەی مریشک

5

20–22

جوجەی مریشک

6

18–20

جوجەی مریشک

7

18–20

جوجەی مریشک

8

18–20

باڵندەی نیوەگەشەکردوو

لە تەمەنی 8 تا 22 هەفتەییدا

15–18

مریشکی هێلکەکەر

سەرووی تەمەنی 22 هەفتە

15–18

گرنگیی دابینکردنی شێ لە مریشکخانەکاندا:
باڵندەکان لە ڕێگەی پاشماوە و هەناسەدانەوە شێش دەردەکەن کە دەبێتە هۆی تەڕبوونی بستر و دروستبوونی کێشەی زۆر. یەکێک لە ئامانجە گرنگەکانی هەواگۆڕکێی مریشکداری، بە تایبەتی لە زستاندا، دەرکردنی شێی زیادە و ڕێگری لە دروستبوونی بستری کەڵەکەبوو و تەڕە. لە بەشێک لە ڕۆژەکانی ساڵدا، بە تایبەتی وەرزی سارد، کەمترین ئاستی هەواگۆڕکێ بۆ ڕێگری لە بستری تەڕ و کێشەکانی کۆبوونەوەی ئەمۆنیا پێویستە، چونکە کۆبوونەوەی ئەمۆنیا کێشەی زۆر لە هۆڵەکانی مریشکداریدا دروست دەکات.
گرنگیی دابینکردنی ئۆکسجینی پێویست لە مریشکدارییەکاندا:
باڵندەکان بوونەوەری هەواژین و بۆ هەرسکردنی خۆراک و هەڵمژینی وزەکەی پێویستیان بە ئۆکسجین هەیە، بۆیە بەکارهێنانی ئۆکسجینیان بەرزە. کەواتە هەمیشە دەبێت هەوای تازە و خۆش بە ئۆکسجینی پێویست لەبەردەستیان بێت. ئەمە واتە بۆ شکاندنی مولەکولە ئۆرگانییەکانی خۆراک و دەرهێنانی وزەکەی پێویستیان بە ئۆکسجینی پێویست هەیە. بۆیە دابینکردنی بەردەوامی هەوای تازە یەکێکە لە ئامانجە گرنگەکانی هەواگۆڕکێ بۆ دابینکردنی ئۆکسجینی پێویست لە مریشکداری.
گرنگی دەرکردنی گازە ژەهراوییەکان لە هۆڵی مریشکداری:
ئامانجێکی تری هەواگۆڕکێ لە مریشکداریدا دابینکردنی هەوای تازە و دەرهێنانی گازە زیانبەخشەکانە، بە تایبەتی دووئۆکسیدی کاربۆن و ئەمۆنیا. دووئۆکسیدی کاربۆن بەرهەمی هەناسەدانی باڵندەیە و بەم شێوەیە چڕییەکەی لە ناو مریشکداری زیاد دەبێت. ئەمۆنیا لە ڕاخەری پڕشێوە بڵاودەبێتەوە و زیان بە ڕەو دەگەیەنێت و کاراییی باڵندە کەم دەکاتەوە. ئەم گازانە بە توندی کارایی و میکانیزمی گەشەی باڵندە کەم دەکەنەوە و زیان و مردنی زۆر دروست دەکەن. بۆیە دەرهێنانی ئەم گازانە لە هۆڵی مریشکداری زۆر پێویستە.

هەوادانی هۆڵی مریشکخانە لە زستاندا
هەوادانی هۆڵی مریشکداری لە زستاندا زۆر گرنگە. دەبێت بزانن بڕی هەوای دێتە ناو هۆڵ لە زستاندا بەهۆی ساردیی هەوای دەرەوە لە وەرزە گەرمەکانی وەک هاوین و بەهار کەمترە. دەتوانن ڕێژەکانی هەواگۆڕکێی زستان بە ئاسانی لە خشتەی خوارەوە ببینن.
هەواگۆڕکێی هۆڵی مریشکداری لە هاویندا
هەروەک چۆن پلەی گەرمیی نزم بۆ باڵندە زیانبەخشە، گەرمیی بەرزیش تەندروستییان دەخاتە مەترسییەوە. هۆڵەکانی مریشکداری بۆ ڕێگری لە بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی، هەواکێشی جیاواز بۆ هەواگۆڕکێ و کەمکردنەوەی گەرمی بەکاردەهێنن. دەبێت ئەوە لەبەرچاو بگیرێت کە تەنها سیستەمی پاد و ساردکردنەوە بەس نییە و لە هاویندا دەبێت هەواکێشیش بۆ هەواگۆڕکێی هۆڵ بەکاربهێنرێت. لە ڕاستیدا هەواکێشەکان فشاری نەرێنی دروست دەکەن و هەوا بە چوونەژوورەوە لە نێوان ئەم پادانەوە سارد دەبێتەوە و دەبێتە هۆی دابەزاندنی پلەی گەرمی لە هۆڵەکانی مریشکداری لە وەرزی گەرمدا.
جۆرەکانی هەواگۆڕکێی مریشکداری
هەواگۆڕکێی هۆڵەکانی مریشکداری بە ڕێگای جیاواز ئەنجام دەدرێت کە هەر یەکەیان لە خوارەوە ڕوون دەکەینەوە:

هەواگۆڕکێی پانیی هۆڵی مریشکداری: لە سیستەمی هەواگۆڕکێی پانیی هۆڵی مریشکداریدا هەموو پەنکە و هەوادەرەکان لەسەر دیوارە درێژەکانی هۆڵ دادەمەزرێن و بەو شێوەیە هەواگۆڕکێ بە پانیی هۆڵدا دەکرێت. ئەم سیستەمە بۆ هۆڵی پانایی 8 تا 12 مەتر گونجاوە؛ ئەگەر هۆڵ پانتر بێت هەواگۆڕکێ بە تەواوی ئەنجام نادرێت. خاڵی گرنگ ئەوەیە کە لە هەواگۆڕکێی پانیدا پەنکەکان ڕاستەوخۆ بەرامبەر یەکتر دانانرێن، چونکە خاڵی کوێر دروست دەبێت و هەوای ئەو شوێنانە ناگۆڕدرێتەوە و گەرما لە هۆڵدا بە یەکسانی ڕێکناخرێت. لەم بارودۆخەدا ئەگەری کۆبوونەوە و قەرەباڵغیی باڵندە لە شوێنە جیاوازەکانی هۆڵ هەیە.

هەواگۆڕکێی درێژایی هۆڵی مریشکداری: لە هەواگۆڕکێی درێژایی هۆڵی مریشکداری، دەرچەکان لە کۆتایی دیواری درێژی هۆڵ و فانە هەواکێشەکان لە پانیی لای بەرامبەر و کۆتایی هۆڵ دادەمەزرێنرێن. بەم شێوەیە هەوا بە درێژایی هۆڵدا دەڕوات. لە دیزاینی ئەم جۆرەدا دووریی نێوان فان و دەرچەکان نابێت زیاتر لە 60 مەتر بێت. لە هەندێک حاڵەتدا هەواگۆڕکێی درێژایی و پانی پێکەوە تێکەڵ دەکرێن.

هەواگۆڕکێی سەقفی هۆڵی مریشکخانە: لە هەواگۆڕکێی سەقفی، وەک لە ناوەکەیەوە دیارە، هەواکێش و دەرچەکان لە سەقفی هۆڵ دامەزرێنرێن. چونکە هەوای گەرم لە ناو هۆڵدا بەرەو سەرەوە دەڕوات، لەم شێوازەدا هەوا هەمیشە لە خوارەوە بەرەو سەرەوە لە جووڵەدایە و بەو شێوەیە هەواگۆڕکێ ئەنجام دەدرێت. هەواگۆڕکێی سەقفی بۆ هۆڵەکانی پانتر لە 12 مەتر و ئەوانەی لە ناوچە زۆر سارد یان زۆر گەرمەکانن گونجاوە.

هەواگۆڕکێ لە زەویی هۆڵی مریشکخانەوە: لەم سیستەمەدا سەرەتا کەناڵ لە زەویی هۆڵ دروست دەکرێت و کون لەسەریان دادەنرێت. تۆڕ لەسەر ئەم کونانە دادەنرێت و لە کۆتایی کەناڵەکاندا هەواکێش دامەزرێنرێت. سیستەمی هەواگۆڕکێی زەوی بۆ جۆرە جیاوازەکانی هۆڵ و کەشوهەوای جیاواز جێبەجێ دەکرێت. ئەم سیستەمە بە مژینی هەوا لە ئاستی زەوی و دەرکردنی لە کەناڵەوە، هەوای ناو هۆڵ دەگۆڕێت. بۆ باشترکردن و زیادکردنی کاریگەریی هەواگۆڕکێی زەوی، کونەکان لە ژێر دانخۆری و ئاوخۆرییەکان دادەنرێن، کە کۆبوونەوەی باڵندە لەو شوێنانەدا زیاترە.
کەرەستەی سیستەمی هەواگۆڕکێی پیشەسازیی بەرهەمهێنانی ئارین
1. هەواکێش:
بۆ کارکردنی کارامەی مریشکدارییەکان بەکارهێنانی هەواکێش پێویستە، چونکە کارایی و بەرهەمداری مریشکداری و ناوەندەکانی بەخێوکردنی جوجەی گۆشتی زیاد دەکات و یارمەتی کەمکردنەوەی تێچووی چاودێری باڵندەکان دەدات. هەواکێشەکان بەرهەمی خودی پیشەسازییە بەرهەمهێنەرەکانی ئاریانن. یەکێک لە دیارترین سوودەکانیان کردنەوەی دامپەر بە سیستەمی هێزی دوورکەوتنەوە لە ناوەندە، کە هیچ هێزێکی دەرەکی بۆ کراوە ڕاگرتنی پێویست نییە؛ چونکە هێزی دوورکەوتنەوە لە ناوەند کە کێشە دانراوەکانی سیستەمەکە دروستی دەکەن، دوای گەیشتنی پەروانە بە خێرایی 90 سووڕ لە خولەکدا دامپەرەکە دەکاتەوە. 
2. پادی سێلیولۆزی:
پادی سێلولۆزی یەکێکە لە بەرهەمەکانی پیشەسازیی بەرهەمهێنانی ئارین بۆ هەواگۆڕکێی هۆڵی مریشکداری. لە وەرزە گەرمەکان بۆ ساردکردنەوە، دابینکردنی شێی ڕێژەیی و ڕێگری لە سترێسی گەرمیی مێگەل بەکاردێت. لە ناوچە شێدارەکان دەتوانێت گەرمیی هۆڵ تا 10 پلەی سەدی کەم بکاتەوە؛ لە ناوچە وشکەکان ئەم بڕە زۆر زیاترە و تا 16 پلەی سەدی دەگات.
3. تەمەپژێن:
سیستەمی تەم‌پژێن لە پەمپێکی پەستان‌بەرز و چەند نازلێک (فۆگەر) پێکدێت، کە ئاو دەگۆڕن بۆ ملیۆنان تەنۆلکەی بچووکتر لە تیرەی مووی مرۆڤ، بە قەبارەی 5 تا 15 مایکرۆن. ئەم دڵۆپە وردانە لە بەرکەوتن بە هەوادا بە خێرایی هەڵمدەبن، کە هۆڵ سارد دەکاتەوە و شێی تێرنەبوو زیاد دەکات. 
4. سیستەمی دەرچەکانی هەواگۆڕکێی تونێلی (شەتەر):
سیستەمی دەرچەکانی هەواگۆڕکێی تونێلی (شاتەر) بۆ ڕێکخستنی بڕی هەوای هاتووە ناو هۆڵ لە ڕێگەی هەواگۆڕکێی تونێلی و ئاراستەکردنی بۆ سەقفی هۆڵ بەکاردێت. هەواگۆڕکێی تونێلی زیاتر لە ناوچە گەرمەکان بەکاردێت. لەم شێوەیەدا پەنکەکان لەسەر یەک دیواری پانیی هۆڵ و دەرچەکانی هەوا لەسەر دیواری پانیی بەرامبەر دادەنرێن. سوودی هەواگۆڕکێی تونێلی تێپەڕینی هەوای تۆزاوی و شێدارە بە خێرایی 4.2 مەتر لە چرکەیەکدا. ئەمە هەوا بە ناو باڵندەکاندا دەسووڕێنێت و فێنکیان دەکاتەوە. بە لەبەرچاوگرتنی گۆشەی هاتنەژوورەوەی هەوا و کۆبوونەوەی هەوای گەرم لە سەرەوەی هۆڵ نزیک سەقف، شاتەر بە یەکسانکردنی هەوای هۆڵ و ئاراستەکردنی بۆ سەقف دەتوانێت بارودۆخی ئایدیاڵ دابین بکات. شاتەر زۆرجار لە وەرزە گەرمەکاندا بەکاردێت و بۆیە پێی دەوترێت دەرچەی هەواگۆڕکێی هاوینە.

1. هەواگۆڕکێی کەمترین ئاست (Ainimum / winter ventilation):
لە کەمترین هەواگۆڕکێدا کە لە کەشی سارد یان سەرەتای خولی بەخێوکردنی باڵندە بەکاردێت، ئامانجی سەرەکی هێنانەژوورەوەی هەوای تازە بۆ هۆڵ و دەرکردنی شێداریی زیادە و گازە زیانبەخشەکان (دووئۆکسیدی کاربۆن، ئەمۆنیا و هتد) و تۆزە، بە کەمترین هەواگۆڕکێی گونجاو. لەم جۆرە هەواگۆڕکێیەدا نابێت هەوای هاتووەژوورەوە ڕاستەوخۆ بەر باڵندە بکەوێت.

2. هەواگۆڕکێی گواستنەوە (Intermediate / transition ventilation):
هەواگۆڕکێی گواستنەوە کاتێک دەست پێ دەکات کە باڵندە گەورەتر و هەوای دەرەوە گەرمتر دەبێت. نابێت پلەی گەرمیی ناو هۆڵ زیاد بکات و پێویستە گەرمیی زیادە لە هۆڵ دەربکرێت.

3. هەواگۆڕکێی تونێلی (Tunnel ventilation):
لە هەواگۆڕکێی تونێلیی هۆڵەکانی مریشکداریدا، هەواکێشە تونێلییەکان لە یەک کۆتایی هۆڵ و دەرچەکانی هاتنی هەوای تونێلی لە کۆتاییەکەی تر دادەنرێن. هەواگۆڕکێی تونێلی زۆرتر لە کەشی گەرمدا بەکاردێت، کە جگە لە گۆڕینەوەی هەوا دەبێت خێراییەکی گونجاوی ڕەوتی هەواش دروست بکرێت.

بەڕێوەبردنی بستری بەخێوکردنی جوجەی گۆشتی

بەڕێوەبردنی نادروستی ڕاخەر ئەمۆنیای هۆڵ زیاد دەکات و بۆ دەرهێنانی ئەمۆنیای زیادە پێویستمان بە هەواگۆڕکێی زیاترە.
 سووتەمەنیی زیاتر بۆ گەرمکردنی هۆڵ بەکاردێت، تا 2% زیاتر
بستری تەڕ بەهۆی هەواگۆڕکێی ناگونجاو و بەڕێوەبردنی خراپی ئاوخۆرییەکانی هۆڵی مریشکداری

هاوسەنگ‌نەبوونی ماددە خۆراکییەکانی ژەمی بێچوو (سۆدیۆم و ئەمینۆئاسیدەکان) و چڕیی بەرزی مێگەلە. کاتێک هەوای سارد دەچێتە ناو هۆڵێک بە هەوای گەرم و شێدارەوە، دڵۆپی ئاو دروست دەبێت. یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانی هەواگۆڕکێ لە کەشی ساردا دەرکردنی شێداریی ڕاخەرە کە لە پاشماوەوە دروست بووە. چونکە هەوای سارد توانای کەمتر بۆ هەڵگرتنی ئاو (شێداری) هەیە، ناتوانێت شێداریی ڕاخەر بە ئەندازەی پێویست دەربکات و بە تێپەڕبوونی کات شێداریی ڕاخەر زۆرتر لە پێویست دەبێت.
هەموو جۆرە کەرەستەکانی سیستەمی هەواگۆڕکێی مریشکداری کە لە پیشەسازیی بەرهەمهێنانی ئارین بەردەستن یان بەرهەم دەهێنرێن، بەرزترین کوالێتییان هەیە. دەتوانن بە دڵنیاییەکی تەواو تەیارکردنی پڕۆژەی هۆڵی مریشکداری و بەخێوکردنی باڵندە لە سەرەتاوە تا کۆتایی بسپێرن بە پیشەسازیی بەرهەمهێنانی ئارین.